اينكه نصير الدين طوسى زيج خود را در مراغه تركستان . . . ؟ ! بنا نموده و در سنة 657 ه و زيج سابق متروك شد ، پس بطور حتم اين كتابخانه بعد از وفات خواجه در سال 672 تا زمان انقراض دولت مغول در ايران بوفات ابو سعيد بهادر خان بن محمد خدابنده سال 736 / ه در محل خود باقى بوده و پس از وفات وى و ظهور ملوك الطوايفى و تسلط پادشاهان چوپانيه و ايلخانيه يا آل جلاير و قره‌قوينلو و امير تيمور ، بر آن نواحى متفرق گشته . « 1 » قاضى نور اللّه شوشترى ، درباره « خواجه » فصلى ممتع نوشته جهت نمونه : « 2 » ( حكيمى كه رأى قويم او صورت شريعت را بمثابهء هيولى است ، عليمى كه نظر صايب او در جميع احوال بر علت اولى است ، امامى كه ائمهء دين مفضل و تقدم او معترفند همامى كه اهل يقين از بحر دانش او مغترفند ، نحريرى كه « تحرير » او آزادان را بنده ساخته و « تجريد » او نقد محصل علماى كبار را در بوته اعتبار گداخته ، فيلسوفى كه روان افلاطون و ارسطو بوجود او مفاخرت و مباهات جويند و زبان حال ابو على سينا شكر مساعى جميله او گويد . عقل فعال ، در اشراق ، طفل راه اوست ، و مشكلات ارباب كمال موقوف بيك نگاه او . « 3 »

--> ( 1 ) - دائرة المعارف الاسلامية ايران - عبد العزيز صاحب جواهر ( 2 ) - الكنى و الالقاب ج 3 / 250 / طبع نجف اشرف محدّث قمى ره نوشته‌اند : الذى لا يحتاج الى التعريف حجة الفرقة الناجية الفيلسوف المحقق « استاذ البشر » و أعلم اهل البدو و الحضر ، محمد بن محمد بن الحسن الطوسى الجهرودى ، سلطان العلمآء و المحققين و أفضل الحكمآء و المتكلمين ، ممدوح اكابر الآفاق ، و مجمع مكارم الاخلاق الذى لا يحتاج الى التعريف ، لغاية شهرته ، مع أن كل ما يقال فهو دون رتبته . ( 3 ) - مجالس المؤمنين ج / 1 / 201 / ط / جديد / طهران براى شرح‌حال خواجه : رجوع شود به ( امل الآمل / 2 / 299 - البداية و النهاية 13 / 267 -